11

Capitulum XI: De mutatione appellationis monetae. Sicut fuit dictum in capitulo IV, quaedam sunt appellationes seu nomina accidentalia monetarum, denominativa ab auctore, vel a loco, et ista quasi nihil vel modicum faciunt ad propositum. Sed alia sunt magis essentialia et appropriata numismati, sicut denarius, solidus, libra, et similia, quae denotant precium, sive pondus, et quae fuerunt alia consideratione et magno mysterio ab antiquis imposita. Unde Cassiodorus, «Animadvertendum est», inquit, «quanta ratione ipsae pecuniae a veteribus collectae sunt. Sex millia denariorum solidum esse volebant, scilicet ut radiantis metalli formata rotunditas aetatem mundi, quasi sol aureus, convenienter includeret. Denarium vero -quem non immerito perfectum antiquitas docta definivit -unciae, qui mensurae primus gradus est, appellatione significavit, quam duodecies similitudine mensium computatam, in librae plenitudinem ab anni curricula collegerunt». O inventa prudentium! O provisa maiorum! Exquisita res est, quae et usui humano necessaria distingueret, et tot arcana naturae figuraliter contineret; merito igitur dicitur libra, quae tanta rerum est consideratione trutinata; haec ille. Si autem alio modo utamur pro nunc istis nominibus et nummis, nunquam tamen immutanda sunt frustra. Sint igitur, gratia exempli, tres modi numismatis: primum valeat unum denarium, secundum unum solidum, et tertium unam libram. Si ergo appellatio unius immutetur, et non alterius, iam variabitur proportio. Sicut qui vocaret vel faceret valere primum numisma duos denarios, aliis non mutatis, proportio esset variata; quod non licet fieri -ut patet ex capitulo praecedenti -nisi forte rarissime, et hoc ad praesens non curo. Oportet igitur si proportio remaneat immutata, et unum numisma mutet appellationem, quod aliud etiam proportionabiliter immutetur, ut, si primum vocetur duo denarii, secundum vocetur duo solidi, et tertium duae librae. Si autem non fieret alia mutatio, oporteret mercimonia ad maius precium comparare proportionabiliter seu appellare. Sed talis mutatio nominum fieret frustra, et non est facienda, quia scandalosa esset, et appellatio falsa. Illud enim vocaretur libra, quod in veritate non esset libra; quod est inconveniens, ut nunc dictum est; verumtamen nullum aliud inconveniens sequeretur, ubi non essent pensiones vel aliqui reditus ad pecuniae numerum assignati; ubi vero essent, statim patet, quod cum inconvenientibus praedictis huiusmodi reditus ex tali mutatione proportionaliter minuerentur, aut crescerent irrationabiliter et iniuste, ac etiam in praeiudicium multorum; nam ubi pensiones vel reditus aliquorum essent nimis parvi, deberent per alium modum specialem augeri, et non isto modo praeiudiciabili et damnoso. Haec ergo appellationis mutatio praecisa nunquam est facienda, et maxime princeps in nullo casu debet hoc attentare.