21

Capitulum XXI: De aliis inconvenientibus quae tangunt partem communitatis. Quaedam partes communitatis occupatae sunt in negociis honorabilibus aut utilibus toti reipublicae, ut in divitiis naturalibus, ad crescendum vel tractandum pro necessitate communitatis, cuiusmodi sunt viri ecclesiastici, iudices, milites, agricolae, mercatores, artifices, et similes. Sed alia pars auget divitias proprias vili quaestu, sicut campsores, mercatores monetae, sive billonatores: quae quidem negociatio turpis est, prout dicebatur cap. XVIII. Isti igitur qui sunt quasi praeternecessarii reipublicae, et quidam alii, sicut receptores et tractatores pecuniae, et tales, capiunt magnam partem emolumenti sive lucri provenientis ex mutationibus monetarum, et maliciose aut fortuito dicantur inde contra Deum et iustitiam, quoniam ipsi sunt tot divitiis immeriti et tantis bonis indigni. Alii vero depauperantur ex hoc, qui sunt optimae partes illius communitatis; ita quod princeps plures et meliores subditos suos per istud damnificat, et nimium gravat, et tamen non totum lucrum venit ad ipsum, sed magnam partem habent isti praedicti, quorum negociatio vilis est et admixta cum fraude. Rursum, quando princeps non facit praescire populo tempus et modum futurae mutationis monetae quam intendit facere, aliqui per cautelas aut amicos hoc secrete provident, et tunc emunt mercimonia pro moneta debili, et postea vendunt pro forti, et subito fiunt divites, et nimium lucrantur indebite contra naturalis mercationis legitimum cursum. Et videtur esse quodammodo genus monopolii, in praeiudicium et damnum totius communitatis residuae. Adhuc autem per tales mutationes necesse est reditus taxatos ad numerum pecuniae aut iniuste minui, aut iniuste saltem augeri, sicut tactum fuit ante capitulo XI de mutatione appellationis monetae. Item, princeps per tales diversificationes et sophisticationes monetarum dat malis occcasionem faciendi falsam monetam, aut, quia minus est contra conscientiam eorum, ipsam falsificare, ex quo apparet eis quod ita princeps fecit aut quia eorum falsitas non ita cito deprehenditur, et possunt facilius et plura mala his stantibus perpetrare quam si semper curreret bona moneta. Praeterea, istis durantibus, quam innumerabiles perplexitates, obscuritates, errores et inextricabiles difficultates accidunt in computis, demisiis et receptis. Oriuntur etiam inde materiae litigiorum, et variae quaestiones: malae persolutiones debitorum, fraudes, inordinationes, abusiones quam plurimae, et inconvenientia multa, quae nescirem explicare, forsan quibusdam enumeratis prius, maiora et deteriora; neque mirum, quia, sicut ait Aristoteles, uno inconvenienti dato multa sequuntur, et hoc non est difficile videre.