23

Capitulum XXIII: In quo arguitur quod princeps possit mutare monetas. Solet dici quod in casu necessitatis omnia sunt principis. Ipse ergo de monetis regni sui potest quantum et qualiter sibi videtur expediens accipere pro imminenti vel instanti necessitate seu pro defensione reipublicae aut principatus sui regni modus vero colligendi pecuniam per mutationem monetae est valde conveniens et idoneus ut probaretur per ea quae dicta sunt capitulo praecedenti. Adhuc autem, supposito quad princeps non potest taliter mutare monetas et tantum emolumentum super hoc sumere de iure ordinario vel communi, tamen diceretur quod hoc ipso potest alio privato iure, ut puta privilegio speciali a Papa vel ecclesia vel Imperatore Romano, vel etiam communitate, olim sibi hereditarie concesso propter bona merita sua. Item, moneta est ipsius communitatis, ut patet ex capitulo VI, et ipso potest eam sic mutare sicut dictum est capitulo praecedenti; ergo ipso communitas potest aut potuit auctoritate taliter mutandi monetas principi concedere et se ipsam spoliare iure ordinationis et mutationis monetae, et partem monetae principi dare ab eo, capiendam quomodo vellet. Item si de iure communi spectat ad communitatem ordinare de monetis ut dictum est saepe, et ipsa propter discordiam multitudinis non potuit convenire in unum modum, nonne ipsa potuit in hoc condescendere quod totaliter dispositio monetae ex tunc de caetero staret in principis voluntate? Certe, sic et quod ratione huius ipse caperet emolumentum in mutatione sive ordinatione monetae. Item, in capitulo VII dicebatur quod certa pensio debet esse taxata pro factione monetae et quod de et super illa pensione princeps potest aut debet aliquid habere. Ergo pari ratione potest habere vel accipere super hoc plus et plus, et per consequens tantum sicut per mutationem monetae; ergo eodem modo per tales mutationes potest illud emolumentum levare. Item, oportet principem habere redditus certos et magnos super communitatem unde ipse possit tenere statum nobilem et honestum, prout decet magnificentiam principalem sive regiam maiestatem. Oportet etiam quod isti reditus sint de dominio principis seu de iure proprio coronae regalis. Posslbile est ergo quod una et magna pars istorum redituum olim fuerit assignata super factum monetarum taliter quod liceret principi lucrum recipere mutando monetas. Possibile est ergo quod isto dempto residui redditus nunquam sufficerent pro statu principi pertinenti. Velle ergo amovere sibi potestatem mutandi monetas, sed hoc est contra honorem regni attentare, principem exhaereditare, immo ipsum depauperare et statu magnificentiae destituere, non tam iniuste quam etiam vituperabiliter pro tota communitate, quam non decet habere principem, nisi excellenti statu pollentem.