1.13 to 1.14

14. Cumque iam locum cedere nobis cogerentur impetu primo, vicarius generalis noster vexilliferum Hispanum strenuissime usque ad mortem sese defendentem manu sua interfecit, nosque illos confestim insecuti sumus, respirandi eis tempus nullum aut locum dantes, et tandem usque ad forum civitatis pervenimus, quod, aliquandiu ab illis frustra contra nos defensum, facile occupavimus. Tum illi nobis urbem totam vacuam reliquerunt, seseque extra eam omni eo tempore quo ibi eramus continuerunt. Singulorum vicorum exitus aggeribus terra et extra eos fossis artificiosissime ductis muniverant, eorumque etiam introitus diligentissime observabant. Quorum custodes, paucis interfectis aut vulneratis, facile a nostris expugnabantur. Sagittarios etiam Indicos multos numero locis sibi quam opportunissimis collocaverant, qui quantum poterant tela sua venenata in nos torquebant. Horum ictus singuli, si cutum modo penetrarent, letiferi erant, resque incredibilis ac admiratione maxime digna videbatur, si quis ab iis tactus mortem evaderet. E medio igitur aliquot e nostris sagittis illi suis sustulerunt, quosdam baculis brevioribus praeacutis, cuspide veneno imbuta, quos plusculos ad viam maiorem qua transire debebamus in terram fixerunt, ita vulnerabant ut a morte non procul abessent. Sed eorum ictus plerosque per littus maris, non illa qua putaverant, incedentes vitabamus. 15. Multa hic tum temporis accidere alia quae, cum otium ad ea referenda non sit, volens praetermitto. Inter quae illud fortasse non indignum relatu videatur, quemadmodum capitaneus Sampson qui lanceariis primi agminis praeerat, primo introitu crebra per gladiorum ictus vulnera acceperit; item ut praefectus urbis Alfonsus Bravus sese a capitaneo Goringe, qui in eodem agmine sclopetariis praeerat, ab eo prius ense vulneratus, capi passus sit. Erat etiam in primo agime capitaneus Wynter, et ipse quoque vicarius generalis. Capitaneus Powel sergantus maior medium, Morgan, qui ad fanum S. Dominici primo praefuerat, novissimum agmen ducebat. Denique omnes tam lubenti alacrique animo in hostes irruerunt ut illi impetu tanto sustinendo non essent. Hic sex septimanas morati sumus, nec morbus supradictus nostros interim, non tamen numero tanto simul aut tam vehementer ut ante, vexare desiit. E quibus pauci qui eo laboraverant ad pristinas vires, imo vix etiam ad mentem redire poterant. Unde proverbium inter nostros erant in minus considerate loquentem, ut eum calentoura (sic calida febris Hispanis dicta) laborasse diceremus. Erat enim haec (ut supra etiam diximus) callida, continua, et pestifera febrius, quam ex aere vespertino impuro, quem serenam vocant, ibi hausto natam volunt. Quemlibet enim circa vesperam ibi sub aere manentem, nisi Indus vel regionis indigena sit, eo infici ac post pestifera ista febre corripi certo affirmant. Nostri autem plerumque sub caelo isto contagioso, et cum primis in insula D. Iacobi, excubias agebant. Et tunc morbus hic continuus quam maxime numerum nostrorum diminuens, ne iter porro insulam Nombre de Dios versus, indeque terra in Pannaniam coeptum absolvere possemus impediit, unde auri argentique vim multa, praemium continui laboris nostri, auferre et advehere sperebamus. Ac ideo primum Cartagenae redire in patriam nobis sententia stetit.