1.7

VII. Inter haec, quae tibi cum glacie aut ardore cesserunt, unam certaminis tui lineam summotenus libet adtingere. Vlca fluvius est tutela Gepidarum, quae vice aggerum munit audaces et in iugorum more latus provinciae quibusdam muris amplectitur nullo ariete frustrandis. ad hunc te callis tui rigor adduxit, ubi pro legatis et gratiae postulatione obsisttendi animo gens diu invicta properavit, cum paene cohortes tuas ante inimicos famis necessitas obsideret. dic, quaeso, clementissime domine, quid praeter te spei erat residuum in populo harenae aut sideribus conparando? instantibus Gepidis amne pestilentia iter, quod declinasset fugiens, contra nudatos vagina gladios transvolasti. nullius inscii mersa caeno haesere vestigia, nullus vitae prodigus periculum ignarus incurrit. vincitur humanae mentis auctoritas praevisione discriminis, labascit fortium conscientia, quotiens formidanda oculis ingeruntur. stetit ante indomitam iuventutem certa de mortibus optio, cum nulla videretur securitas de salute. quid Catonem extulistis, prisca monimenta, quod per Libycas Syrtes duxit exercitum, dum humanas neces ludibria faceret esse serpentum, vel cum sine virtutis pretio educatum caeli vaporibus veneni frigus expertus est? neminem contigit chelydros ante videre quam exitium, dum per flamen prodigiosum et corporis fabrica, ut adsolent animae, in auras evolaret. non cum viri fortis laude perimitur, qui unde veniat nescit occasus. nec illius militis cuneis tuis fortitudo conparanda est nec par est in duce sapientia. illum civilis belli furor agitabat, te orbis domina ad status sui reparationem Roma poscebat. sed quid differo, quod tibi eventus dexter exhibuit? cesserunt confertissimis hostium tuorum turmis quos ulterior ripa susceperat. urguebantur telis quos vorago aut inruptio non tenebat; ieiunas pectorum crates acta validioribus lacertis lancea transmeabat, cum inter naufragia terrena et cruoris undas invictissimus ductor apparuit, tali muniens adstantes alloquio: 'qui in hostili acie viam desiderat me sequatur; non respiciat alterum qui dimicandi poscit exemplum! virtus multitudinem non requirit; ad paucos vadunt bella, bellorum fructus ad plurimos. de me aestimabitur exercitus, et in his, quae gessero, gens triumphat. adtollite signa, per quae ne lateam providetur; noverint quem petant aut cuius iugulis adquiescant! qui congressui meo occurrerint, nobilitentur exitio.' his dictis poculum causa poposcit auspicii et laxatis in proelium habenis effusus est. ut torrens sata, ut leo armenta vastasti; nec concurrens quisquam substitit nec evadere potuit insequentem. portabare per universa iam deficientibus telis adhuc ira crescente. extemplo Gepidarum versa condicio est: palantes visi sunt mutata sorte victores. nam tu, venerabilis, qui incomitatus gustum luctaminis adripueras, vallatus milibus incedebas. caesa est multitudo adversaria, donec paucos eriperet nox vicina, dum ad vaga horrea copiis urbium referta veniretur, quae non solum satisfacerent necessitati sed sublevarent inter deliciarum secunda fastidium. ita prosperis tuis militavit adversitas et contra famem tuorum excursus pugnavit hostilis. vicit inediam inimica congressio; nec redisses ad valitudinem, si certamina defuissent. haec de innumeris actibus in ordinem digesta sufficiant. transeo Sarmatas cum statione migrantes, et plebem conflictuum numeratam sileo de tropeis.