17

Capitulum XVII: Quod lucrum in mutatione monetae peius est quam usura. Tres sunt modi, prout mihi videtur, quibus aliquis potest in moneta lucrari, absque hoc quod exponat eam in usu suo naturali: unus per artem campsoriam, custodiam vel mercantiam monetarum; alius est usura; tertius monetae mutatio. Primus modus vilis est, secundus malus, et tertius peior. De primis duobus fecit Aristoteles mentionem et non de tertio, quia tempore suo talis malitia nondum fuerat adinventa. Quod autem primus sit vilis et vituperabilis hoc probat Aristoteles per rationem iam tactam in praecedenti capitulo; hoc enim est quodam modo facere pecuniam parere. Artem etiam campsoriam vocat abolostaticam, quod vulgariter solet dici pictavinagium; propter quod sanctus Matheus apostolus qui fuerat campsor, non est reversus ad priorem operam post resurrectionem dominicam, sicut fecit Petrus qui fuerat piscator; et in assignando causam huiusmodi, dicit Beatus Gregorius quod aliud est victum per piscationem quaerere aliud thelonei lucris pecunias augere. Sunt enim, inquit, pleraque negotia quae sine peccatis aut vix aut nullatenus exerceri possunt, etc. Nam sunt quaedam artes banausae quae maculant corpus, sicut est cloacaria, et aliae maculant animam sicut est ista. De usura vero certum est quod est mala, detestabilis et iniqua, et ista habentur ex sacra Scriptura; sed nunc restat ostendere quod lucrum sumere in mutatione monetae est adhuc peius quam usura. Usurarius veri tradidit pecuniam suam ei qui recipit eam voluntarie et qui postea potest ex ea se iuvare ac inde suae necessitati succurrere, et illud quod dat alteri ultra sortem est ex contractu voluntario inter partes, sed princeps in indebita mutatione monetae accipit simpliciter involuntarie pecuniam subditorum, quia prohibet cursum prioris monetae, melioris, et quam quilibet plus vellet habere quam malam; deinde praeter necessitatem absque utilitate, quae ex eo potest provenire subditis, ipse reddet eis pecuniam minus bonam. Et si faciat meliorem quam ante, hoc tamen est ut deterioretur in posterum et tribuat eis minus aequivalenter de bona quam receperat de alia. Et qualitercumque sit ipse retinet profecto partem pro se; in hoc igitur quod ipse supra pecuniam recipit incrementum, contra et praeter naturalem ipsius usum, ista acquisitio par est ipsi usurae, sed peior quam usura, eo quod est minus voluntaria vel magis contra voluntatem subditorum, et absque hoc quod possit ipsis proficere, et praeter necessitatem penitus. Et quoniam lucrum foeneratoris non tantum excedit, nec est ita praeiudiciabile generaliter multis, sicut istud quod contra et supra totam communitatem impositum, non minus tyrannice quam dolose, ita ut sit mihi dubium an potius debeat dici violenta praedatio, vel actio fraudulenta.