19

Capitulum XIX: De quibus inconvenientibus tangentibus principem, quae sequuntur ex mutationibus monetarum. Multa et magna inconvenientia oriuntur ex taliter mutando monetas, quorum aliqua principalius respiciunt principem, alia totam communitatem, et alia magis partes ipsius communitatis. Unde brevi tempore nuper transacto quam plurima talia in regno Franciae visa sunt evenire, aliqua etiam iam tacta sunt ante, quae tamen expedit recitare. Primo namque nimis detestabile et nimis turpe est principi fraudem committere, monetam falsificare, aurum vocare quod non est aurum, et libram quod non est libra, et sic de talibus prius positis XII et XIII capitulis. Praeterea sibi incumbit falsos monetarios condemnare. Quomodo igitur satis potest erubescere, si reperiatur in eo, quod in alio deberet turpissima morte punire! Rursum, magnum scandalum est sicut dicebatur VIII. capitulo et vile principi, quod moneta regni sui nunquam in eodem statu permanet, sed de die in diem variatur; et quandoque in uno loco plus valet quam in alio pro eodem tempore. Item, saepissime ignoratur his durantibus temporibus vel mutationibus, quantum valeat hoc numisma vel illud, et oportet mercari seu emere vel vendere monetam, seu altercari de precio, quod est contra eius naturam; et sic rei quae debet esse certissima nulla est certitudo, sed potius incerta et inordinata confusio in vituperium principantis. Item, absurdum est et penitus alienum a regia nobilitate, prohibere cursum verae et bonae monetae regni, et ex cupiditate praecipere, immo cogere subditos ad utendum minus bona moneta, quasi velit dicere quod bona est mala, et e converso; cum tamen talibus dictum est a Domino per prophetam, «Vae vobis qui bonum dicitis malum, et malum bonum« (Isai. 5,20). Et iterum, dedecus est principi, irrevereri praedecessores suos, nam quisque tenetur ex dominico praecepto honorare parentes; ipse autem progenitorum videtur detrahere honori, quando bonam monetam eorum abrogat, et facit eam cum eorum imagine scindere: et loco monetae aureae, quam ipsi fabricaverunt, facit monetam aeneam in parte. Quod videtur fuisse figuratum in III. Regum, ubi legitur quod rex Roboam abstulit scuta aurea, quae fecerat pater eius Salomon, pro quibus fecit scuta aenea. Idem quoque Roboam perdidit quinque partes populi sui, pro eo quod ipse voluit in principio nimis gravare subditos. Adhuc autem rex debet nimis abhorrere tyrannica facta, cuiusmodi est mutatio talis, ut praedictum est saepe; quae etiam est praeiudiciabilis et periculosa pro tota posteritate regali, sicut in sequentibus diffusius ostendetur.