Latin
Lines 1.12-1.13
Patricius, Liber II: De diaphano 1.12-13
Not analysed yet
Quia prope non positus cerni ac discerni non [5r] videtur,eum per se esse invisibilem. Et si in fornice illa coerulea cerni, dicatur procul posita, non nisi procul cerni dicetur. Idque per accidens, quando non locis omnibus conspicitur. Non est autem mirum, aerem atque alia diaphana, ab opacitate libera, non cerni. Sensio enim nisi returm a sentiente diversarum est. Aer vero diaphanus est, et cornea oculi diaphana. Humores eius tres, aqueus, crystallinus. et vitreus diaphani omnes sunt: eiusdemque cum aqua, crystallo, vitro, et naturae et diaphanitatis. Non ergo, quae intra sunt, ea quae extra sunt, sibi similia, sentient, nisi haec diversitatem aliquam aquirant.
De aethere vero nihil dixerimus. Altitudine enim sua, et sensum fugit, et iudicium. Spiritus enim, per quem anima videt, aethereus et ipse est, et ideo diaphanus. Simile ergo sibi non sentiet, et nisi astra luce sua se proderent, sensus, nihil ibi esse, cognoscret. Diaphana ergo sui natura, invisilia sunt, ea nimirum quae sunt rariora. Quae vero densiora sunt, ut aqua et aquea, sunt quidem visilia, quia visus et ea densitate refrangitur, et opacitatis aliquid in se habent. Illud quaestioni aeris addamus. Quando in lumnine tingitur coloribus, viridi, rugeo, croceo, aliis, visilis ne tunc ipse fit? an colores tantum in eo visuntur? Si colores tantum, ipse sicuti erat sui natura, invisilis remanet. Si per colores ipse quoque visitur, non per se, sed per eos videbitur, atque ideo per accidens cernetur. Species autem, rerum objectarum quas visiles quidem, sed intentionales vocant, si in aere sunt, et non forte in lumine, visiles illae quidem, sed per eas aer, nequaquam cernitur. Et si cerneretur, per accidens cerneretur, quando non suis sed illarum viribus conspiceretur. At vero, non in aere illae sunt, sed in lumine, in cognata, scilicet re potius, quam in aliena. Colores enim omnes lucis sunt progenies, sicuti et lumen. A cognata ergo re, facillime excitantur. In eamque insiliunt laetae, uti per eam visantur. Ab eaque laetanter recipiuntur, ut non torpeant, sed suum munus obeant, visionisque se se exponant. Et si quis eas in aere esse dicat, non quidem id negabimus nos, sed aiemus per accident eas ibi esse: quia in aere lumen fit, vel aer in lumine. In quo lumine ipsa sunt primo. Idque indicio patefieri, quia in aere si lumen absit, non vidantur. Si adsit illico, adsunt et ille, ipsique miscentur, ut et prope, et quadam tenus procul conspiciantur. Quid vero in causa est, ut et vitra, et crystalla, et aqua, quasi specula quaedam essent, speciem visilem referant ac reflectatun. Corydon enim ille, Nuper se in litore viderat, dum placitum ventis staret mare. Neque id solum, sed eas species reddunt viciniores; quamvis de longe veniant. Quales etiam, stellarum species faciunt, dum eas nobis prope positas ostentent. Id quidem inde fieri credam, quod reflexio ea, non ab ipso diaphano per se fiat, quamvis illuminato. Sed quoniam ab opaco, quod reflexio ea, non ab ipso diaphano per se fiat, quamvis illuminato. Sed quoniam ab opaco, quod aquae subest, quodque speciei illi, sicuti et lumini, non dat in se transitum, speciem, sicuti et lumen a se reiiciat. Illa reiecta, a reiiciente refugit, ex eo tamen non exit. Atque ita in sublimi suspensam se se ostentat. Idque clarissime apparet in pelui aqua pleno. Nam species quae in fundo ab opaci redditur, sublimior visitur, et fere in superficie. Stellarum autem species vicina eadem ratione apparet, quia in tenebris, quae opacitatis terraeae sunt proles a terra reflexa sistitur, ac vicina visitur. Idem, eadem ratione sit in vitris, atque crystallis, quae quamquam diaphana sui natura sint, opacitate tamen uti ostendimus non carent. A qua species relata ad superficiem diaphani, quod in eis est advolat, ibique se se ostentat. Quae res et in speculis, ea ipsa ratione evenit. Composita enim sunt, ex diaphano atque opaci. Ab hoc species resilit, in illo apparet. Quae si in aere, eodem pacto dum est in lumine, oculis occurrit, a partium multiplicatione, quae densitatem et opacitatem inducunt reiecta, in lumine quod in aere est, se se ostendit. In quo lumine et in speculis, et in vitris, et in crystallis, et in aqua, quasi in suo solio laeta sedet, eo abeunte, tristis emoritur. Concludamus, diaphana corpora, aetherea, aerem, aquam, aquea sui natura esse media, inter lucida et opaca. Utrorumque horum proles, lumen et tenebras, aeque recipere. Et quae ab his, vel proveniunt, vel pendent omnia. Aethera et aerem non esse per se visilia. Aquea crystalla et vitra per se esse visilia, non quatenus diaphana, sed quatenus opacitatis cuiusdam sunt participia. A quam vero et per se invisilem, qua est diaphana, et per visilem qua opacitatem includit. Quatuor haec, aerem minus, aquam magis, crystalla etiam magis, vitra quoque magis, multitudine partium atque earundem subitione opacescere. Eaque opacitate, et colores, et species in lumine edere, atque ostentare.