1.3

Alia illa quaestio. Suntne diaphana sui natura visibilia? Si sui natura viderentur, vel luces essent, vel radii, vel lumen, vel umbrae, vel obscuritates, vel tenebrae, vel horum aliquid haberent innaturm. At horum nihil sunt. Neque horum quicquam innatur habent. Visilia ergo per se non sunt. At utrum per horum aliquod sunt visilia? Visitur ne aether? Cernitur ne aer, vel aqua? Si lumine videntur, non per se videntur. Si in lumine cernuntur, sui natura non cernuntur. At si lumen per se non videtur, neque diaphana per se visentur. Lumen autem per se non cerni, indicio adducunt, quod in aere non discernatur. In terra, in pariete, opacis omnibus cernatur. Si hoc ita sit, lumen per se non videbitur. At in aethere, visitur, quia semer apparet luminosus. In aqua quoque visitur, in crystallis, vitrisque visityr. Cur ergo et in aere non visatur, quando et earem, sicuti aeterha et aquam, et aquea reddat illuminata, et opaca illustret? Visitur quidem in his omnibus lumen. Verum in opacis discernitur magis, quia in eo multiplicatur repercussu. An vero aer, quando est lumine plenus, per lumen visitur, non visitur per tenebras? Sive potius aer, neque illuminatus cernitur; sed lumen in aere visitur, sive aer in lumine? Potius enim videri possit, aer esse in lumine, quam lumen in aere, quando quod maius atque amplius est, loci ratione obtinet: minus vero et angustius, qualis aer est, locati vices tenet. At longe quam aer, lumen amplius est, aethera enim implet, et aquam, quae aeres non sunt, et aerem continent. Opacam etiam lumen ambit Lunam, terramque, et nubes operit, et intra eas non raro penetrat. Quid ergo, sive sit in aere lumen, sive sit in lumine aer, dicendum ne erit, aerem videri? Per se quidem cerni non videtur, quoniam dum sine lumine est, non videtur. Si videtur illuminatus, non per se, sed videbitur per lumen. Si visilis per se esset, cerneretur, sicuti lux, etiam in obscuro. An vero aer, sicuti color est qui in tenebris non cernitur, cernitur in lumine? Et eo devolvetur questio haec, ut iuxta Stratonis physici sententiam dicatur, aerem, et aquam, et terram natura esse alba, quia simplicia sint corpora? et ut colorata sunt cernantur, quanvis non nisi illuminata? At alba quae revera sunt, quamvis non in tenebris, in obscuro tamen visuntur, colores alii non visuntur. Aer et aqua, si alba essent, in obscuro cernerentur. At non cernuntur. Non sunt ergo alba. Si non alba sunt revera, num saltem albus sit eorum hoion chroma veluti color? Si ita esset in eis albedo, veluti color, eandem cum lumine haberent proportionem. At lumen, et conspici videtur, et in causa esse, ut alia conspicantur. Albedo haec, neque conspicitur in diaphanis, neque in causa est, cur vel ipsa diaphana, vel alia per ipsa conspiciantur. Non ergo albedi, in diaphanis, vel color est, vel tamquam color. Cum ergo aer colorem non habeat, neque lucidum corpus sit, nec tenebrosum, non videtr posse per se videri, neque esse visilis. An vero, eodem modo alia diaphana non sunt per se visilia? Sane aether, nequaquam est conspicuus. Sed huius rei, duplex potest esse ratio, quia scilicet, et procul est a nobis; et quia ab aere occulitur. His addatur, ratio tertia quia sit manime, et raritatis, et tenuitatis. Quibus, cum minus crredatur praeditus [4v] esse aer, et aer non cernitur, multo minus cernetur aether. Quid ergo illud est, quod oculis clara die in coelum sublatis, fornicis instar conspici videtur, coerulei coloris, aer ne ille est, an aether? Coeruleus quidem color, inter nigricantes uti postea apparebit est numerandus. At nigror revera omnia est ab opaco: in aethere vero nulla est opacitas, ut ab ea evaneus ille color esse, possit dici. Qui ergo ibi apparet? An aeris profunditas, eam reddit apparentiam? Ita videtur, ut scilicet in magna distantia, ob multarum sui partium interiectionem, ac mutuam subitionem, opacitatis aliquas sumat vices. Hoc enim proprii muneris habet aer, ut longo sui intervallo res etiam coloratas, et bene visiles, et in claro lumine obtegat, sano etiam atque acuto visui, ut ille nempe minime cernantur, et ipse appareat umbrosior. Haec utraque opaci corporis sunt propria, non autem diaphani. Partes ergo aeris multae, quamvis omnes, lumine aeque collustrentur, inter obiectum, et visum interpositae, veluti densitatem quandam induunt. Atque ideo in perspicuo corproe contra sui naturam, opacitatem aliquam efficientes coeruleum illum, vel cyaneum colorem representant. Cur autem in fornicis modum visitur? Quia circumquaque ab aequali invervallo,oculos nostros incurrunt quasi in centrum, partes illae aeris omnes, opacitatem eam referentes. Hanc ob causam opacitatem in aere efformari, ob artium videlicit multiplicationem et subitionem testimnio sunt diaphana omnia, quae nobis sunt prae manibus. Nam si quis duo, vel vitra, vel crystalla, unum alteri superponat, opaciora efficientur ambo. Luminis enim penetrationis, ac pertransitioni praecludunt viam, magis quam prius, quando una tantum erant. Si tertia vel quarta adiunges, opacantur etiam magis. Et quando plura super posueris, tanto effeceris opaciora, ita ut tandem, et lumini negent transitum, et visui, et colori. Omnium ergo diaphanorum, eadem hae in re est natura, ut partium multiplicatione ac subitione, opacitatem vel sentiant, vel efficiant. Nam maria quoque idem patiuntur, si vera, urinatores unionum, in orbe novo referunt: Solis radios, non nisi, ad certam profunditatemm, fundum illustrare. Ubi altius sit mare, non illuminari. Quin statim aqua, in vitreo vase parvo, lumini ac visui dat transitum liberiorem, quam si maius vas fuerit. In lacubus quoque ac fluminibus, etiamsi limpidissima sit aqua, minus, quae sunt in fundo visu percipimus, si alta; quam si brevior alicubi fuerit aqua eadem. Magno ergo intervallo, limpidissima diaphana vel opacitatis rationem subeunt, vel reaspe redduntur opaca. Ita ut et visum rerum adimant, et lumini transitum praecludant. An vero aether, et ipse sit huius modi, nec negaverim, nec affirmaverim. Tam enim a nobis procul positus est, ut visus noster, eo non pertingat. Satis illud constat, stellarum luces, a nobis per tenebras etiam cerni, et lumina Veneris et Lunae, usque ad terram pervenire; aere lumine solis apud nos vacuo. An vero, eadem aetheris, vel profunditas, vel opacatio luces stellarum infra sextam magnitidunem, nobis occultet, in incerto est. Nulla enim orbium, (si orbes sunt) opacitas sui dat sensum. Vel etiam potius aeris est ea opacitas, quae nobis visum stellarum aestate adimit, quae hyeme, noctibus serenis, infinitae fere numero visuntur? Vel vaporum id vitium est, qui aerem implnet, et visui nostro se se opponunt, hieme vero liberum aerem relinquunt, cut nulli ob pororum. terrae frigore constipationem, attoluntur.