1.98

[1,92] Apud Thebanos inter sacras imagines uisebantur olim, auctore Plutarcho, quae sederent sine manibus, harum prima oculis etiam carente. Quod sedent, admonet, magistratus ac iudices animo sedato esse oportere, nec ullis affectibus perturbato. Quod manibus carent, innuit, eos ab omni munerum corruptela puros et integros esse debere. Porro, quod Princeps oculis quoque caret, significat, Regem adeo non abduci muneribus ab honesto, ut nec ullius personae tangatur respectu, quo tantum auribus rem accipiat. Quin et in ipsis quibus ornatur insignibus philosophari discat. Quid indicat unctio Regia, nisi summam animi clementiam? Quid capitis diadema, nisi numeris omnibus absolutam sapientiam? Quid collo addita torques, nisi uirtutum omnium concentum et harmoniam? Quid gemmarum multiplici colorum gratia nitentium lumina, nisi uirtutum excellentiam, et quod quidquid honestum, id in Principe eximium esse oporteat? Quid ardens purpura, nisi uehementem erga ciues caritatem? Quid insignia, nisi ut maiorum suorum decora uel aequet, uel superet? Quid gladius praelatus, nisi huius praesidio patriam oportere tutam esse, tum ab hostibus, tum a scelerosis? Primum munus boni Principis est, quam optima uelle: proximum, quibus rationibus euitari, aut tolli mala, contra, bona, parmi, augeri, confirmarique possint, perspicere. In homine priuato fortasse satis est bona mens, cum et legibus admoneatur, et magistratus praescribant, quid sit agendum. At in Principe parum est bona mente praeditum esse, ut uelit optima, nisi accesserit sapientia, quae commonstret, quibus uiis id quod cupit, adsequi queat. Quantulum interest inter statuam marmoream, Croesi aut Cyri inscriptam titulo, diademate sceptroque magnifice insignitam, et Principem sine pectore? nisi quod illa nullius incommodo stupet, hic magno Reipublicae malo stultus est. Ne corporis aut fortunae bonis temet ipsum aestimes, sed animi. Nec aliorum laudibus te ipsum metiaris, sed tuis ipsius factis. Cum sis Princeps, uideto ne quam admittas laudem, nisi dignam Principe. Effert aliquis formam tuam, cogita ad istum modum laudari foeminas. Si quis admiratur facundiam, memineris istam Sophistarum ac Rhetorum esse laudem. Si robur et corporis uires praedicat aliquis, scias ita laudandos athletas, non Principes. Proceritatem extollit aliquis, sic tecum cogita, hic me recte laudet, si quid ex alto foret detrahendum. Est qui diuitias tuas laudibus uehat, fac cogites ita laudari negociatores. Puta te nihil adhuc audisse dignum Principe, dum audis istiusmodi praeconia. Quaenam igitur propria Principum laus est? Nempe, si a tergo pariter et fronte sit oculatus, g-blepohn, ut inquit Homerus, g-prossoh g-kai g-opissoh, hoc est, si quam plurimum sapiat, praeterita respiciens, futura prospiciens, deinde quidquid sapiat, patriae sapiat, non sibi: quamquam non alia ratione sibi magis potest sapere, quam si patriae sapiat. Si quis hoc pacto laudet Medicum, formosus est, robustus est, ac bonis lateribus, bene nummatus est, bellus est aleator, scite saltat, belle canit, docte ludit pila: nonne protinus tecum cogitabis, quid haec ad Medicum? At cum audieris eadem a stultis laudatoribus, multo magis cogita, quid haec ad Principem. In medico tria potissimum requiruntur. Primum, ut calleat artem medendi, noritque corporum et morborum uim, et quid cui malo debeat adhiberi. Proximum, ut sit bonae fidei, neque quidquam spectet praeter aegrotantis salutem: nam multos ambitio, aut lucrum huc adducit, ut uenenum ministrent pro remedio. Tertium, ut iustam curam ac diligentiam adhibeat. At eadem multo magis praestanda sunt Principi.