6.27

[6,27] Olim bono consilio fuit inductum, ut in confiniis ditionum essent Praefecti, qui importationum aut exportationum curam agerent, nimirum, quo negociator aut uiator tutus a latrociniis commearet: ut si quid cui foret ereptum, Princeps intra suae quisque ditionis limites curaret, uti nec damno plecteretur negociator, nec praedo esset impunitus: et fortasse tum ciuilitatis gratia dari coeptum est nonnihil a negociatoribus. At nunc passim huiusmodi portoriis retinetur uiator, uexantur hospites, expilantur negociatores, et cum indies crescat exactio, tamen de tuendis illis nulla mentio est: Ita cuius gratia primum constitutio nata fuit, penitus sublatum est, et res salubriter instituta, uitio administrantium prorsus in Tyrannidem uersa est. Constitutum est olim, ut res naufragio eiectae, Praefecto maris occuparentur, non ut in illius aut in Principis ius caderent, sed ut per hos caueretur, ne ab iniustis dominis occuparentur, et ita demum publicae fierent, si nullus exstaret, qui iure uindicaret. At hodie quibusdam in locis, quidquid quocumque modo periit in mari, id ueluti suum occupat Praefectus, ipso mari immitior. Nam quod tempestas reliquum fecit miseris, id ille uelut altera tempestas eripit. Vide igitur ut omnia in diuersum exierint. Fur punitur, quod rem alienam occuparit: atqui idem facit Magistratus, in hoc adhibitus ne fieret, et per hunc bis spoliatur dominus rei, in hoc ipsum constitutum, ne quid cui periret. Et per hos maxime uexantur ac spoliantur negociatores, qui hoc consilio sunt inducti, ne uexaretur aut spoliaretur uiator. Et per hos fit, ne bona redeant ad iustum dominum, quos lex in hoc adhibuerat, ne penes alienum dominum essent. Sunt huiusmodi plurimae constitutiones, apud multas nationes non minus iniquae quam ipsa iniquitas. Verum non est huius instituti rem publicam ullam taxare, has ut omnium fere communes, et omnium iudicio damnatas, docendi gratia recensuimus. Et sunt fortasse quae citra tumultum antiquari non possint: at horum antiquatio fauorem etiam conciliat Principi, et qua nullum lucrum oportet uideri maius, honestam opinionem.