Latin · ~7 min
Lines 1.48-1.92
May, Liber Tertius 1.48-92
Not analysed yet
Summaque ductoris laus est, et Caesar digna,
Ruspinam salvis potuisse redire catervis.
Sola urbes inter Libycas jam Caesarianae
Perfugium tenui restat Ruspina cohorti.
Hinc iterum ductor fatis egressus eisdem,
Dum cepit Leptim, et firmavit robore, paene
Amisit rursus reditum. Labienus in armis
Acer erat; validisque vias praecluserat omnes
Insidiis. Virtute opus est, et Caesare toto.
Fortunâque ejus summâ jam tempus egebat.
Et vicêre viri virtus, fortunaque: visae
Tempore sunt apto insidiae; victorque cruento,
Perque viros, perque arma, viam mucrone recludit;
Bisque fugam Caesar solam vincendo paravit.
Dum prope signa ducum vidit Ruspina duorum,
Infestasque aquilas, Utiquae Pompeius agebat.
Hanc Cato praesidiis tenuit; cum sic Cato sanctus
Alloquitur juvenem, et dictis castigat amicis;
"Surge animis, Pompei; magnum patris assere nomen,
"Et generis fatum tanti. Scrutare remotos
"Terrarum tractus, per regnaque dissita quaere,
"Quantus erat famâ genitor, quantasque reliquit
"Nominis haeredi, solo vel nomine, vires,
"Pompeii nato gladios quae terrae negabit?
"Quae tibi non classes (armis pacata paternis)
"Aequora praebebunt? hostis te viribus aequum
"Tanta facit fama, et mundo venerabile nomen.
"Si libet Occiduos orbis tentare recessus,
"Hispanosque armare truces, tua signa sequetur
"Cantaber, et Celtis sociatus nomen Iberus;
"Et tota Herculeis pubes a Gadibus, altos
"Ad Pyrenaeos, extremaque litora mundi.
"Si nihil omnino patriae miseranda moveret
"Afflictae facies, si nil moritura moveret
"Libertas, possesque hilaris servire tyranno;
"Te privata tamen facerent mala Caesaris hostem.
"Si pater arma tuus pro libertate gerebat,
"Nullus in Emathiis plus, quam tu, perdidit arvis:
"Sed sibi si genitor campo pugnavit in illo,
"Multo sunt tua damna illic majora; tibique
"Abstulit imperium victoria Caesaris orbis.
"Sed bona, quae moriens genitor tibi vera reliquit,
"Sunt vitae exemplum, et gestarum imitatio rerum.
"Haec tibi perpetuo, quae non invisa potestas
"Caesaris, aut Fortuna, potest auferre, manebunt.